æefa

pri mi

pensoj

Verkis John Wyndham
Tradukis Aaron Chapman

La maljuna viro sidis sur sia tabureto kaj apogis sin per la blankiøinta muro. Li estis remburinta la tabureton elegante per leporfelo, æar, lastatempe, þajnis, ke ne plu estis multo inter lia propra haýto kaj liaj ostoj. La tabureto apartenis ekskluzive al li, kaj æiuj en la bieno konsciis tion. La þnureroj, kiujn li devis kunplekti, sin klinis inter liaj kurbitaj fingroj; tamen, æar la tabureto estis komforta, kaj æar la sunbrilo estis varma, liaj fingroj jam ne moviøis plu, kaj lia kapo ekfaletis pro sia pezo.

La korto estis malplena krom pro kelkaj kokinoj, kiuj, pli sciavide ol esperplene, æirkaýbekis en la polvo, sed aýdeblis sonoj, kiuj atestis, ke estis aliuloj, kiuj ne disponis la liberan ripoztempon, kiun øuis la maljuna viro. Li aýdis la fojfojan plaýdon de malplena sitelo, kiam øi frapis la akvon, kaj øian skrapsonon kontraý la flanko de la puto, kiam oni levis øin. En la budo trans la korto ritmis malakra dormiga martelado. La kapo de la maljuna viro pli kaj pli kliniøis dum li duondormis.

Nun, de preter la malglata barmuro, venis alia sono, malrapide proksimiøanta -- muøetado kaj klaktremado kun intermitaj grincoj. La oreloj de la maljuna viro ne plu funkciis tre bone, do dum kelkaj minutoj, øin ne rimarkis li. Kiam la sono atingis lin, li malfermis siajn okulojn, kaj, trovinte de kie venis la sono, li sidis kaj nekredeme fiksrigardis la kortan enirejon. La sono plilaýtiøis, kaj kapo de knabo nun videblis malantaý la muro. Li ridetis al la maljuna viro kun esprimo de ekscito en siaj okuloj. Li ne vokis, sed venis iom pli rapide, øis kiam li atingis la kortan pordegon. Tie, li sin turnis en la korton, fiere trenante post si keston, kiu estis muntita sur kvar lignajn radojn.

La maljuna viro levis sin subite de sia sidejo, montrante timon per æiuj siaj gestoj. Li svingis ambaý manojn al la knabo, kvazaý por forpeli lin. La knabo haltis. Lia esprimo de øojplena fiero þanøiøis en tiun de miro. Li rigardis la maljunan viron, kiu freneze penis forigi lin braksvinge. Dum li ankoraý hezitis, la maljuna viro ade forsendis lin per unu mano, dum li metis la alian sur siajn lipojn, kaj komencis marþi al li. Konfuzegite, la knabo malrapide turnis sin, sed tro malfrue. La martelado en la budo jam æesis. Mezaøa virino aperis æe la pordo. Þia buþo estis malfermita, preta voki, sed la vortoj ne venis. Þi gapis, flustris preøon, kaj poste kriegis...

La sono frakasis la posttagmezan pacon. Malantaý la domo, la sitelo falis klaktinte, kaj la kapo de juna virino montriøis de malantaý la angulo. Þiaj okuloj larøiøis. Þi þovis unu manon al la buþo, kaj sin benis per la alia. Juna viro aperis æe la pordo de la æevalejo, kaj staris tie statue. Alia knabino fulmis el la domo kun knabineto sekvanta. Þi haltis tiel subite, kvazaý þi koliziis kun ia nevidebla obstaklo. Ankaý la malgranda knabino haltis, timigite de la stranga sceno kaj etoso, alkroæante sin al þia jupo.

La knabo staris tute senmove, rigardate de æiuj. Lia konfuzo ekcedis al timo pro la esprimo de æies okuloj. Li rigardis hororplenajn vizaøojn, unu post la alian, øis lia rigardo renkontis tiun de la maljuna viro. Kion li vidis æe li, þajne rekuraøigis lin iomete -- almenaý malpli timigis lin. Li glutis. Larmoj apenaý sin kaþis dum li parolis:

"Aæjo, kio estas? Kial æiuj rigardas min tiel?"

Kvazaý la sono de lia voæo estis malsoræilo, ekis la agado de la mezaøa virino. Þi prenis forkegon, kiu staris æe la ekstera muro de la domo. Levante øiajn dentojn al la knabo, þi marþis malrapide al inter li kaj la korta pordego. Per malmola voæo þi diris:

"Ek! En la budon!"

"Sed, Panjo..." ekparolis la knabo.

"Ne aýdacu paroli nun," þi diris al li.

Inter la streæitaj linioj de þia vizaøo, la knabo povis vidi ion, kio estis preskaý malamo. Lia propra vizaøo tordiøis, kaj li komencis plori.

"Ek!" þi ripetis severe. "Tien!"

La knabo, modelo de konfuziteco, retropaþis. Subite, li turnis sin kaj kuris en la budon. Þi fermis la pordon malantaý li, kaj øin þlosis per kejlo. Þi æirkaýrigardis la spektantojn, kvazaý defiante ilin paroli. La juna viro reiris silente al la mallumo de la æevalejo. La du junaj virinoj forpaþis kaj prenis la knabineton kun si. La virino kaj la maljuna viro estis nun solaj.

Nek unu nek la alia parolis. La maljuna viro staris senmove, rigardante la keston kaj øiajn radojn. La virino subite metis siajn manojn al sia vizaøo. Þi øemetis dum þi þanceliøis, kaj larmoj elpuþis tra la fingroj. La maljuna viro turnis sin. Lia vizaøo estis tute senesprima. Nun, þi iom retovis sian trankvilon.

"Mi apenaý povas kredi øin. Mia kara eta Davido!" þi diris.

"Se vi ne estus kriinta, neniu nun scius," diris la maljuna viro.

Liaj vortoj sorbiøis nur post kelkaj sekundoj. Tiam, þia esprimo reseveriøis.

"Æu vi instruis tion al li?" þi demandis suspekteme.

Li kapneis.

"Mi ja maljunas, sed mi ne frenezas," li diris al þi. "Cetere, Daæjo plaæas al mi," li aldonis.

"Tamen, vi malbonas. Tio estis malbona¼o, kion vi ¼us diris."

"Øi estas vera."

"Mi estas diobeanta virino. Mi ne toleros diablecon en mia domo -- negrave en kia formo øi manifestiøas. Kaj kiam mi vidas øin, mi konas mian devon."

La maljuna viro enspiris por respondi, sed sin bridis. Li skuis la kapon. Li reiris al sia tabureto, nun iel aspektante pli maljuna ol antaýe.

Venis frapo æe la pordo kun flustrita Þt! Dum momento, Daæjo vidis kvadraton de nokta æielo kaj malluman formon antaý øi. Rapide, la pordo fermiøis denove.

"Æu vi vespermanøis, Daæjo?" voæo demandis.

"Ne, Aæjo. Neniu venis."

La maljuna viro gruntis.

"Ja laý mia suspekto. Timigitaj de vi æiuj estas. Jen -- prenu. Øi estas malvarma kokina¼o."

La mano de Daæjo seræis kaj trovis tion, kion la alia proponis. Li mordetadis gambon dum la maljuna viro æirkaýmoviøis en la mallumo por þerci sidejon. Li trovis øin, kaj sidiøis kun vespiro.

"Malbona afero, Daæjo. Oni alvokis la pastron. Li alvenos morgaý."

"Sed, mi ne komprenas, Aæjo. Kial æiuj kondutas kvazaý mi iel misfaris?"

"Ho, Daæjo!" diris lia avo riproæe.

"Honeste, mi ne komprenas."

"Aýskultu, Daæjo. Vi iras al la preøejo æiudimanæe, kaj æiufoje, vi preøas. Kiel vi preøas?"

La knabo papagis preøon. Post kelkaj momentoj, la maljuna viro æesigis lin.

"Jen. Tiu lasta parto."

"Gardu nin kontraý la Rado?" Daæjo ripetis mire. "Kio estas la Rado, Aæjo? Øi nepre estas io terure malbona. Mi scias, æar, kiam mi demandas pri øi, oni nur diras, ke øi malbonegas, kaj, ke mi ne parolu pri øi. Tamen, oni ne respondas, pri kio temas."

La maljuna viro paýzis antaý ol li respondis.

"Tiu kesto, kiun vi havas. Kiu sugestis, ke vi traktu øin tiel?"

"Nu, neniu, Aæjo. Mi kredis, ke mi tiel povos pli facile movi øin, kaj mi ja povas."

"Aýskultu. Tiuj objektoj, kiujn vi fiksis al øi -- ili estas radoj."

Longeta tempo pasis, antaý ol la voæo de la knabo revenis tra la mallumo. Øi estis plena je konfuzo.

"Tiuj rondaj pecoj el ligno? Ne eble, Aæjo. Ili estas simple nure rondaj lignaj pecoj. Sed la Rado -- tio estas io horora, io terura, io, kion æiuj timas."

"Sed radoj ili ja estas." La maljuna viro meditetis. "Nun, vi devus scii tion, kio okazos morgaý. Matene, la pastro venos æi tien por vidi vian keston. Øi ankoraý estos tie, æar neniu aýdacas tuþi øin. Li þutetos akvon sur øin, kaj diros preøon, por ke oni povu sekure øin manipuli. Tiam, oni portos øin al la kampo, kaj faros fajron sub øi, kaj æiuj æirkaýstaros, kantante himnojn dum øi brulas.

"Post tio, ili revenos, kaj kondukos vin al la vilaøo, kaj pridemandados la aferon. Ili volos scii, kiel aspektis la Diablo kiam li venis al vi, kaj kion li propois kontraý uzado de la Rado."

"Sed, ne estis Diablo, Aæjo."

"Ne gravas. Se ili kredas, ke estis Diablo, vi fine konfirmos tion, kaj vi rakontos precize kiel li aspektis. Ili havas rimedojn... Do, vi devas konduti kvazaý senkulpa. Vi devas diri, ke vi trovis la keston jam traktitan. Vi ne sciis, kio øi estas, sed vi alportis øin, æar vi opiniis, ke øi taýgos por brulligno. Tio estas via historio, kaj vi devas uzi øin. Ho, diable, nepre diru tion, negrave kion ili faros. Tio eble savos vin."

"Sed, Aæjo, kial la Rado estas tiel malbona. Mi ne povas kompreni."

La maljuna viro paýzis pli longe ol antaýe.

"Nu, temas pri longa historio, Daæjo -- kaj øi komenciøis antaý longega tempo. Þajne, tiuepoke, æiuj estis kontentaj kaj bonaj kaj tiel plu. Venis la tago, kiam la Diablo venis kaj renkontis viron, kaj diris al li, ke li povas doni al tiu ion, kio igos lin tiel forta kiel cent homoj, kaj igos lin kapabla kuri pli rapide ol la vento, kaj flugi pli alte ol la birdoj. Nu, tiu viro ja volis ricevi tiujn kapablojn, kaj li demandis al la Diablo, kion li volas reciproke. Tamen, la Diablo volis nenion -- ne tiam. Kaj do, li donis al la viro la Radon.

"La viro eksperimentadis kun la Rado, kaj malkovris multon pri øi: kiel øi povas krei aliajn Radojn, kaj pli da Radoj, kaj, kiel ekhavi tiujn povojn, kiujn la Diablo menciis, kaj eæ multe pli."

"Æu øi vere flugigis, kaj ebligis æion tian?" demandis la knabo.

"Jes, certe, øi ebligis ja multon. Kaj øi ankaý komencis mortigi homojn, unu post la alia. Oni uzadis tiujn Radojn tiel, kiel la Diablo instruis, kaj ili malkovris, ke ili povis ekstrakti eæ pli grandajn kapablojn, kaj ankaý mortigi eæ pli da homoj. Nun, ili ne povis æesigi uzadon de la Rado, æar ili mortus pro malsato sen øi.

"Nu, tio estas precize tio, kion la Diablo volis. Li enkaptis ilin. Preskaý æio en la mondo dependis je Radoj, kaj la afero pli kaj pli malboniøis, kaj la Diablo rigardis æion, kaj ridis je la situacio, kiun kaýzis lia Rado. La mondo fariøis terure malbona. Mi ne scias, precize kiel tio okazis, sed nur kelkaj homoj restis vivaj, simile kiel post la Inundo. Þajne, la fino estis proksima."

"Kaj tion kaýzis tute la Rado?"

"Jes -- almenaýe, øi ne povus okazi sen øi. Spite æion, ili ankoraý postvivis. Ili konstruis dometojn, kaj plantis maizon. Venis tempo, kiam la Diablo provis denove. Li renkontis viron, kaj reekparolis pri la Rado. Tamen, tiu viro estis tre maljuna kaj tre saøa kaj pia, do li diris al la Diablo: 'Ne. Vi reiru tuj al infero,' kaj poste, li vizitadis æiujn por averti ilin pri la Rado de la Diablo, kaj tiel æiujn timigis.

"Sed la fia Diablo ne facile rezignis. Li estas tre ruza kaj persistema. De tempo al tempo, homoj elpensas objektojn, kiuj similas je Radoj -- eble rulcilindrojn aý þraýbojn -- sed øi akcepteblas nur se øi ne estas fiksita æe la mezo. Jes, li daýre penas, kaj kelkfoje, li ja tentas iun, fari Radon. Sekve, la pastro venas, kaj oni bruligas la Radon. Kaj oni forportas la viron. Kaj, por certigi, ke li ne kreu pli da Radoj, kaj, por malinstigi aliulojn, oni bruligas ankaý lin."

"Oni b-b-bruligas lin?" balbutis la knabo.

"Tion ili volas fari. Æu vi do komprenas, kial vi devas diri, ke vi trovis øin, kaj persiste kredigi tion?"

"Eble, se mi promesus, ke mi neniam refaros...?"

"Tio ne sufiæus, Daæjo. Æiuj timas la Radon, kaj kiam homoj timas, ili koleriøas kaj krueliøas. Ne, vi devas mensogi tiel, kiel mi diris."

La knabo pensis dum kelkaj momentoj, kaj diris:

"Sed -- Panjo. Þi scios. Mi petis tiun keston de þi hieraý. Æu tio gravas?"

La maljuna viro gruntis. Li peze diris:

"Jes, tio gravas. Virinoj ofte þajnigas, ke ili ion timas -- sed, kiam io vere timigas ilin, ili timas pli horore ol viroj. Kaj via Panjo estas morte timigita."

Estis longa silento ne la mallumo de la budo. Kiam la maljuna viro reparolis, li parolis per trankvila mallaýta voæo.

"Aýskultu, Daæjo kara. Mi diros ion al vi. Kaj vi neniam rediru øin -- øis eble kiam vi estos maljuna viro kiel mi."

"Certe, Aæjo."

"Mi diras æi tion al vi, æar vi mem malkovris la Radon. Æiam estos knaboj kiel vi, kiuj faros same. Oni ne povas mortigi ideon tiel, kiel oni klopodas. Oni povas malhelpi kaj kaþi øin, sed fine, øi renaskiøos. Tio, kion vi devas kompreni, estas, ke la Rado ne estas malbona. Ne atentu tion, kion la timigitoj insistas. Nenia malkovrado estas malbona, øis kiam homoj malbonigas øin. Pensu pri tio, Daæjo mia. Iam, oni ekuzos la Radon denove. Mi esperis, ke tio okazos dum mia vivo, sed -- nu, eble øi okazos dum la via. Kiam tiu tempo venos, vi ne estu unu el la timigitoj; estu unu el tiuj, kiuj montros al ili, kiel uzi øin pli bone ol antaýe. Ne la Rado estas malbona -- malbonas nur timo, Daæjo. Memoru tion."

Li moviøis malkviete en la mallumo. Li stampfis kontraý la planko el malmola grundo.

"Nu, mi devus foriri nun. Kie vi estas?"

Lia palpseræanta mano trovis la þultron de Daæjo, kaj restis dummomente sur lia kapo.

"Dio benu vin, Daæjo. Ne plu maltrankviliøu. Æio estos en ordo. Æu vi fidas min?"

"Jes, Aæjo."

"Do, vi dormu. Estas fojno tie æe la angulo."

La malluma æielo momente ekvideblis denove, kaj aýdiøis la sono de la piedoj de la maljuna viro, dum li malrapide paþis trans la korto en silenton.

Kiam la pastro alvenis, li trovis en la korto nodon el homoj plenaj je hororo. Æiu el ili fiksrigardis maljunan viron, kiu laboris per martelado kaj kejloj sur ligna kesto. La pastro estis skandalita.

"Æesu!" li kriis. "Je la nomo de Dio, æesu!"

La maljuna viro turnis sian vizaøon al li. Freneza rideto aperis sur øi.

"Hieraý," li diris, "mi stultis. Mi faris nur kvar radojn por øi. Hodiaý, mi pli saøas -- mi konstruas du pli da radoj, por ke øi moveblu eæ pli facile!"

Oni bruligis la keston, tiel, kiel li diris. Poste, ili forportis lin.

Posttagmeze, malgranda knabo, kiun æiuj jam forgesis, turnis siajn okulojn for de la fumkolono, kiu flosis supren de la vilaøo, kaj li kaþis sian vizaøon per la manoj.

"Mi memoros, Aæjo. Mi memoros. Malbonas nur timo," li diris, kaj lian voæeton dronigis larmoj.